صادق است - عليهما السّلام - و شريح و يحيى بن يعمر و عبد اللَّه عبّاس و سعيد جبير و سدّي ، و بعضى دگر گفتند : « أو » تخيير راست بر حسب آن كه موصي وصايت كند ( 1 ) و گواه گيرد و امين ( 2 ) دارد اگر كافر بود [ و ] ( 3 ) اگر مسلمان ، و بعضى مفسّران گفتند : مراد به « آخران » دو وصىاند ، [ نه ] ( 4 ) دو گواه ، براى احتياط را گفت وصايت به دو وصى كنند ( 5 ) از ( 6 ) تهمت و خيانت دور تر باشد ، و اين قول ضعيف است بمخالفة سياقة الاية . * ( إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْضِ ) * ، اگر شما در زمين ضرب كنيد ، يعنى اگر مسافر باشيد و در زمين سير كنيد . * ( فَأَصابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ ) * ( 7 ) ، به شما رسد مصيبت مرگ ، يعنى مرگ به شما رسد . * ( تَحْبِسُونَهُما ) * ، در كلام محذوفى هست تا معنى مستقيم شود ، و آن اين است : و قد أوصيتم و اشهدتم على وصايتكم شاهدين فاتّهم الورثة الشّاهدين وقت اقامة الشّهادة ينبغي ان * ( تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ ) * ، كه مرگ به شما رسد و شما وصايت كرده باشى ( 8 ) و مال با ايشان داده باشى ( 9 ) و ايشان ادا كنند و ورثه را ريبى و شكّى حاصل آيد كه آن مال بتمامى ادا كردند يا نه ، و ايشان را متّهم دارند و بر ايشان دعوى كنند ، حكم آن است كه : ايشان را باز دارند از پس نماز . و مراد به « حبس » وقف است يعنى يستوقفونهما ( 10 ) من بعد الصّلوة . خلاف كردند كه ( 11 ) كدام نماز است - بر سه قول : باقر و صادق ( 12 ) گفتند و شريح و سعيد جبير كه نماز ديگر است براى كثرت مردم كه حاضر آيند ، و براى تخويف ايشان به حرمت وقت نماز چون از نماز فارغ شده باشند . حسن بصرى گفت : نماز پيشين يا دگر ( 13 ) ، و قول سيم ( 14 ) عبد اللَّه عبّاس گفت : نماز اهل دين ايشان ، بر آن قول كه

--> ( 1 ) . آج ، لب : وصيّت كند . ( 2 ) . مج ، وز ، مت : امير . ( 3 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 4 ) . مج ، وز ، مت ، لت ، مر : كند . ( 5 ) . وز همه . ( 6 ) . آج ، لب : لمخالفة . ( 7 ) . مج ، وز ، لت و . ( 9 - 8 ) . باشى / باشيد . ( 10 ) . مج ، وز : تستوقفونهما . ( 11 ) . مج ، وز ، لت اين ، مر آن . ( 12 ) . بم ، آف ، مر عليهما السّلام . ( 13 ) . لت ، مر : ديگر . ( 14 ) . آج ، لب ، آف : سيوم .